Aan het einde van het jaar kijken veel mensen terug. Wat ging goed? Wat had anders gekund? En vooral ook, wat nemen we mee het nieuwe jaar in? In mijn werk als rijangstcoach zie ik vragen over controle dagelijks terug, soms ook zonder dat ze letterlijk zo worden gesteld. Ze zitten verstopt achter angst, twijfel en een diep verlangen naar controle.
In de psychologie bestaat het begrip ‘locus of control’. Simpel gezegd gaat het over de mate waarin je gelooft invloed te hebben op wat er in je leven gebeurt. Mensen met een interne locus of control ervaren dat hun eigen keuzes, gedrag en inzet bepalend zijn voor succes én voor tegenslagen. Bij een externe locus of control ligt die invloed meer buiten jezelf. Dan is het toeval, pech, de ander of omstandigheden die de hoofdrol spelen.
Mensen met rijangst zien zichzelf als iemand die de controle mist. ‘Wat als het misgaat?’ ‘Wat als ik een fout maak?’ ‘Wat als ik een ongeluk veroorzaak?’ Die gedachten kunnen verlammend werken. Maar de realiteit die ik dagelijks in de auto zie, is heel anders.
De meeste mensen die bij mij instappen zijn juist ambitieus, verantwoordelijk en hebben graag de touwtjes in handen. Mensen met een sterke interne locus of control. Ze nemen verantwoordelijkheid voor hun handelen, willen het goed doen en zijn kritisch op zichzelf. Precies dat is vaak ook de reden dat een eerdere paniekaanval in het verkeer zo’n diepe indruk heeft gemaakt. Niet omdat ze geen controle hebben, maar omdat ze bang zijn die controle te verliezen en daarmee anderen in gevaar te brengen.
Een paradox, eigenlijk. Want verkeer is geen situatie waarin je alles kunt beheersen, maar het is er wel een waarin je voortdurend invloed uitoefent. Door te anticiperen. Door te kijken, te plannen, ruimte te creëren en keuzes te maken. Positieve controle in het verkeer is niet naar binnen gericht (‘Doe ik het wel goed?’), maar juist naar buiten: ‘wat gebeurt er om mij heen en hoe speel ik daarop in?’
Dat is waar ik mensen graag opnieuw naar leer kijken. Niet door angst weg te duwen, maar door vertrouwen stap voor stap terug te brengen. Door te ervaren dat je wél invloed hebt. Dat een paniekaanval niet betekent dat je ongeschikt bent om te rijden. En dat verantwoordelijkheid nemen niet hetzelfde is als jezelf voortdurend onder druk zetten.
Ik weet zeker dat de meerderheid van de mensen die ik heb mogen begeleiden van nature een interne locus of control heeft. De uitdaging zit nu in het durven toepassen op het rijden zelf. Niet vanuit angst, maar vanuit vertrouwen.
Het nieuwe jaar biedt daarvoor een goed moment. Een nieuw begin, met ruimte voor groei. Rijangst overwinnen kan! En misschien is dat wel de mooiste uitdaging die je jezelf kunt geven. Opnieuw leren vertrouwen op jezelf, juist daar waar je dacht de controle kwijt te zijn.