Deze week tijdens het coachen, vertelde een man mij dat hij liever midden door Parijs rijdt, dan over de snelweg. Dat klinkt misschien vreemd, want wie wel eens in Parijs heeft gereden, weet dat het hectisch en chaotisch kan zijn. Toch voelde hij zich daar veel prettiger dan op een lange, rechte snelweg in Nederland.
Zijn probleem? Grote, open ruimtes die op hem afkomen.
Tijdens onze rit samen merk ik meteen dat hij een zeer ervaren bestuurder is. Hij anticipeert prima op andere weggebruikers, reageert alert, en voelt zich op zijn gemak in druk verkeer. Maar zodra het uitzicht wijder wordt en de weg zich als een lange streep voor ons uitstrekt, gaat de zonneklep omlaag. In eerste instantie dacht ik aan het wat felle licht. Maar na een tijdje zie ik een patroon: de klep gaat omlaag wanneer het zicht eindeloos lijkt.
We praten erover. Hij herkent het meteen: “Het komt op me af,” zegt hij. Met de zonneklep maakt hij de wereld een beetje kleiner. Zijn vrouw begrijpt er niets van, want die zou rijden door Parijs vele malen spannender vinden. En eerlijk gezegd denk ik dat veel mensen het met haar eens zouden zijn.
Maar voor hem zit het probleem niet in het verkeer of het besturen zelf. Het is niet de chaos die spanning oproept, maar juist de leegte, de grote ruimte, het gevoel dat het uitzicht hem overweldigt.
Hieruit blijkt maar weer hoe divers rijangst kan zijn. Vaak wordt nog gedacht dat rijangst vooral te maken heeft met een gebrek aan ervaring of routine. En ja, dat speelt soms een rol. Maar in de praktijk zie ik dat het veel meer omvat. Rijangst kan voortkomen uit hele persoonlijke triggers, zoals :
- Ruimtelijke prikkels, zoals grote leegtes of juist engtevrees (claustrofobie)
- Gevoel van controleverlies, over de situatie of jezelf
- Specifieke situaties, zoals tunnels en bruggen
In dit geval dus ook geen onkunde achter het stuur, maar een angstige reactie op de omgeving. Door het te benoemen en erover te praten, is het probleem niet weg natuurlijk maar het is wel de eerste stap naar verandering. Het aangaan van de angst, wat in de psychologie exposure wordt genoemd, is een methode die om herhaling vraagt. Het doeltreffende hierbij is, dat je ervaart dat angst ook weer zakt. Met de juiste begeleiding kan je rijangst aangaan in een veilige omgeving.
Het is geen kwestie van ‘kun je rijden of niet?’ Het gaat om hoe iemand zich voelt in bepaalde omstandigheden, en dat is heel persoonlijk. Wat voor de één een rustige, makkelijke rit lijkt, kan voor de ander juist enorme spanning opleveren.
En soms helpt een zonneklep niet alleen tegen het zonlicht, maar ook tegen de overvloed aan een wereld die op je afkomt.