Die dunne lijn tussen oorzaak en gevolg vind ik interessant. Een vraag die ik mezelf vaak stel wanneer ik iemand met rijangst begeleid. Laatst vertelde iemand mij dat het verkeer een aaneenschakeling van toestanden is die ze alleen moet oplossen. Dat was zo ongeveer de strekking van haar relaas.
Ik vertelde haar vervolgens iets wat voor mij heel logisch is, namelijk dat je in het verkeer niet alles alleen hoeft op te lossen. Sterker nog: dat kan helemaal niet. En dat had ze nog nooit zo bekeken. Dus vertelde ik haar meer over het onderwerp verkeer.
Het verkeer komt van verkeren. Net als verkering. Zo begin ik vaker want dat klinkt zo fijn helder.
Met andere woorden, samen dus. Het verkeer is een samenspel van mensen die elkaar voortdurend beïnvloeden. Je kijkt, je anticipeert, je geeft ruimte, je neemt ruimte, je maakt oogcontact en je communiceert, meestal zonder een woord te zeggen.
Bij deze jonge vrouw zag ik hoe eenzaam zij eigenlijk aan het lijden was achter het stuur. En dat beeld heb ik al veel vaker gezien.
Als je ervan overtuigd bent dat alles op jouw schouders rust, ga je je ook zo rijden. Je kijkt vooral naar wat jij moet doen. Je probeert zelf alle situaties te beheersen en vergeet ondertussen dat er nog andere weggebruikers zijn die ook onderdeel zijn van het geheel. Met als gevolg dat je wereld kleiner wordt. En daarmee wordt ook je overzicht kleiner. Wanneer je niet communiceert met de mensen om je heen, bijvoorbeeld door een medeweggebruiker niet aan te kijken, kan een situatie veel onvoorspelbaarder voelen. Je schrikt sneller. Je interpreteert het gedrag van een ander misschien als een bedreiging, terwijl die ander jou juist ruimte geeft.
Ze had nooit bedacht dat juist het gebrek aan communicatie haar angst kon versterken. Het verkeer voelde voor haar niet als samenspel. Ze dacht dat ze alles alleen moest doen. Want ze voelt zich erg verantwoordelijk ook. Maar het verkeer is geen solo activiteit.
Deze cliënt had in het verleden vaker paniekklachten gehad, los van het autorijden. Daarvoor had ze therapie gevolgd en die klachten waren inmiddels goed onder controle. Ik zie vaker dat autorijden soms een laatste hindernis is die iemand wil wegnemen.
Maar wat is dan de oorzaak? Is de rijangst een gevolg van eerdere paniekklachten? Of ontstaat de angst doordat iemand op de weg voortdurend weinig controle ervaart?
En als iemand weinig controle ervaart, waar komt dat dan weer vandaan? Was haar rijangst de oorzaak van haar onzekerheid? Of was haar manier van omgaan met het verkeer een belangrijke oorzaak van haar rijangst?
In dit geval zag ik een duidelijke samenhang. En dus een ingang om een angstpatroon te doorbreken. Het verkeer voelde niet als een samenspel. En zolang je denkt dat je het allemaal alleen moet doen, kan autorijden ontzettend eenzaam voelen. Rijangst gaat daarom niet altijd alleen over autorijden.
Soms gaat het over hoe je naar jezelf kijkt in verhouding tot de wereld om je heen. We maken daar allemaal onderdeel van uit.
Je rijdt niet alleen. Je verkeert samen.